Aslında şöyle bir düşününce kimse bize sabah beşte kalk demiyor ya da “daha üretken ol” diye kafamıza silah dayamıyor. Kimse bizi zorla spor salonuna göndermiyor ama yine de gidiyoruz ya da en azından gitmeye çalışıyoruz. Yani insanlık fiziksel anlamda hiç olmadığı kadar rahat ancak zihnimiz hiç olmadığı kadar tükenmiş durumda. Çünkü artık bizi dışarıdaki herhangi bir güçten çok, içimizdeki performans endişesi yönetiyor. Modern dünyanın performans insanı, kendini gönüllü şekilde tüketiyor ve tükenmişlik artık sadece yöneticilerin değil, herkesin ortak sorunu. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2019’da resmi olarak tanıdığı bu durum, kişisel bir zayıflık değil; çağın sistematik bir problemi. İşte Byung-Chul Han’ın Yorgunluk Toplumu kitabı tam da bu problemi gözler önüne seriyor.
Artık kendi kendimizi sömürüyoruz.
Yorgunluk Toplumu kitabını Almanya’da son yılların en çok okunan kitaplarından biri yapan şey, kapitalizmin son döneminde ortaya çıkan yeni insan tipini neredeyse cerrahi bir hassasiyetle teşhis etmesi. Kitabın yazarı Byung-Chul Han Güney Kore doğumlu bir filozof. Gençliğinde mühendislik eğitimi aldıktan sonra Almanya’ya taşınıyor, Almancayı sonradan öğreniyor ve yıllar içinde çağımızın en etkili düşünürlerinden biri haline geliyor. Heidegger üzerine çalışıyor, Berlin’de uzun yıllar ders veriyor ama onu farklı yapan şey akademik dili değil. Aksine az sözle çok şey anlatabilme becerisi. Çünkü bu etkileyici kitap sadece 70 sayfa ve oldukça da akıcı. Modern dünyanın görünmeyen psikolojik krizlerini herkesin anlayabileceği bir berraklıkla anlatıyor.
Kitap neden sürekli yorgun olduğumuzu anlatırken uykudan bahsetmiyor. Neden odaklanamadığımızı anlatırken dikkat eksikliğinden başlamıyor. Ya da neden mutsuz olduğumuzu anlatırken depresyonu merkeze koymuyor. Han, daha derine iniyor ve şunu söylüyor: “Modern insan artık başkaları tarafından sömürülmüyor. Kendi kendini sömürüyor.”
Hepimizin ortak endişesi: Potansiyelimizi boşa harcamak
20. yüzyıl bugünün aksine bir disiplin toplumuydu ve sistem yasaklar üzerine kuruluydu. İnsanlar dışarıdan gelen bir müdahale ile yönetiliyordu. 21. yüzyıl ise bir performans toplumu ve pozitiflik üzerine kurulu: Yapabilirsin, daha fazlasını başarabilirsin, potansiyelini kullanabilirsin gibi… İlk bakışta bu cümleler özgürleştirici görünüyor. Eskinin disiplin toplumunun yasaklarından sonra, sonsuz olanaklar dünyası. Ancak Han’ın gördüğü tuzak tam burada: “Yapabilirsin” cümlesi, “yapmalısın” demekten çok daha ağır çünkü artık başarısızlığın suçlusu sistem değil, biziz. Mutsuzsak, yeterince çabalamadık. Tükenmişsek, sınırlarımızı iyi yönetemedik. Yorgunsak, demek ki yeterince iyi planlayamadık.
Sabah alarm çalmadan önce bile zihnimiz çalışıyor. Telefonu elimize aldığımız ilk anda başkalarının hayatlarına maruz kalıyoruz. Birisi yeni bir şirket kurmuş. Başka biri maraton koşmuş. Diğeri kitap yazmış ya da “sabah rutini” paylaşmış. Yani daha kahvemizi içmeden kendimizi geride hissetmeye başlıyoruz. Han buna “pozitiflik şiddeti” diyor. İşte bu noktada kitap sadece felsefi bir metin olmaktan çıkıyor. Psikolojiyle, nörobilimle ve modern teknoloji kültürüyle birleşmeye başlıyor. Çünkü Han sana hızlı çözümler vermiyor. “Sabah 5’te kalk.” demiyor. “Dopamin detoksu yap.” demiyor. “10 alışkanlıkla hayatını değiştir.” hiç demiyor.
Hatta kişisel gelişim kültürünün kendisini bile bu sorunun bir parçası olarak görüyor. Han’ın metni kısa. Ama bıraktığı yankı uzun sürüyor. 70 sayfalık bu kitap, bazen yüzlerce sayfalık psikoloji kitabının yapamadığını yapıyor: Çağın ruhunu birkaç cümlede teşhis ediyor.
Farkındalığımızı artıracak bu kitabı mutlaka okumanızı tavsiye ederiz sevgili okur. Keyifli okumalar!
